Enforced abductions and disappearances have been organized systematically and widely by state officials within the framework of a certain plan. These illegal acts generally have targeted members of the Gülen Movement. These actions are organized by Turkish intelligence with the participation of Turkish judicial law enforcement forces. When people are outside for any reason they are abducted in front of people by pre-arranged vehicles and taken to torture centers. Although the forcibly abducted people later complained about these acts and ill-treatment in front of courts and prosecution offices, people are sentenced to the heaviest penalties without investigating these issues.

Forced abductions are not only experienced in Turkey, but also in some foreign countries which are persuaded by the political power and intelligence units through various illegal methods.  People are abducted and brought to Turkey in violation of international law. Complaint applications made to administrative and judicial authorities about forcibly abducted and disappeared persons are either not processed or complaint files are closed without any investigation. Some of the enforced disappearances are somehow handed over to law enforcement authorities after their statements are forcibly taken without any legal protection in torture centers after a long time passed.

The act of enforced abduction and disappearance is not limited to just one or two people, and this number has just reached 30 in Turkey. But the number of acts of enforced abduction and disappearance abroad is higher. In this context, Minister of Justice Bekir Bozdağ announced in an interview with Anadolu Agency on 12 July 2022 that 121 people from 28 different countries were abducted and brought to Turkey without an extradition decision during the terrorist operations against the Gulen Movement between 8 April 2014 and 1 July 2022. These numbers clearly show that enforced disappearance is widely practiced.

The cases of enforced abduction and disappearance, one of the most shameful human rights violations in our recent history and considered crimes against humanity, have increased significantly since the declaration of the State of Emergency on July 21, 2016. This shows that these actions are due to state policy. Thus, Turkey suddenly sailed into the dark corridors of the 1990s. This situation is also reflected in the report of the UN Working Group on Enforced or Involuntary Disappearances dated 31 July 2019[1].

As emphasized above, enforced abduction and disappearance activities increased rapidly after the coup attempt on 15 July in Turkey. An enforced abduction and disappearance action has been added to these actions. According to the news of the official channel of the state, TRT, Uğur Demirok, who has been missing for 66 days, has been abducted by the National Intelligence Organization (MIT) and brought to Turkey.

Turkish citizen Uğur Demirok, who has been living in Azerbaijan since 2016 and disappeared on September 6. The Azerbaijani authorities informed his family that the date of his abduction was 6 September. It is proudly announced to the press by Turkish authorities that he was abducted and brought to Turkey after 66 days.

Although enforced abduction and disappearance activity is a crime against humanity, it is announced to the public as a legal practice by Turkish authorities in Turkey. Although the act of enforced abduction and disappearance is a crime against humanity, it is announced to the public as a legal practice by the Turkish authorities in Turkey. Therefore, the expression of these actions in the official news agency of the State as if they were lawful actions reveals that these illegal activities are state policy.

[1] https://www.ihd.org.tr/wp-content/uploads/2021/06/26-Haziran-2021-%C4%B0tibariyle-T%C3%BCrkiyede-%C4%B0%C5%9Fkence-Ger%C3%A7e%C4%9Fi.pdf

Anayasa’nın ve evrensel hukuk ilkelerinin koruyucusu olması gereken Anayasa Mahkemesi, OHAL sürecinde yaşanan hak ihlalleri nedeniyle yapılan yüzbinlerce bireysel başvuruyu gerekçesiz olarak reddetmiştir. Bu kararların çoğunda başvuru numarası dışında, başvurunun konusu belli olmadığı gibi kararlarda tek satır somut gerekçe bulunmamaktadır. Aynı şekilde Anayasa Mahkemesi 3000 civarında hakim ve savcıyla alakalı Anayasa’daki hakimlik ve savcılık teminatına aykırı tutuklama kararı verilmesine rağmen yapılan başvuruları yine gerekçesiz reddetti. Reddettiği bu başvuruların tamamında AİHS’nin 5/1. maddesi kapsamında AİHM tarafından hak ihlali kararı verildi. Verilen bu kararlar Devlet tarafında uygulanmamasına rağmen Anayasa Mahkemesi ses çıkarmadı.

Türkiye’de yargının siyasetin güdümüne girmesinde asli rol oynayan Anayasa Mahkemesi, OHAL sürecinde Anayasa’ya ve evrensel hukuk ilkelerine aykırı kanunları ve OHAL KHK’larını bilinçli bir tercihle iptal etmemiştir. KHK’larla alakalı geçmişte verdiği istikrarlı iptal kararlarını görmezden gelmiş[1] ve siyasetin beklentilerine göre karar vermiştir. Bu şekilde Mahkeme Türkiye’deki hukuk dışı rejimin gerçekleştirdiği hukuksuz mevzuatları aklama merkezi haline gelmiştir.

AYM Başkanı Zühtü Aslan bugünkü işlevine uygun olarak geçmişte Cumhurbaşkanının önünde eğilmesi[2]  ve Cumhurbaşkanının “Anayasa Mahkemesi’nin kararına uymuyorum, saygı da duymuyorum” [3]  sözlerine tek satır cevap verememesi ile hatırlanmaktadır. Bu kötü ve tükenmiş imaja rağmen AYM Başkanı şimdi AYM’ye yapılan başvurularda “Avukatlarımız hâlâ büyük ölçüde, muhtemelen mesleki alışkanlıkları gereği, bir istinaf ya da temyiz dilekçesi yazar gibi başvuru formunu dolduruyorlar.“ diye eleştiri getirmiştir.

Bilinmelidir ki Türkiye’de;

• İnsanlar hukuksuz kararlarla cezaevlerinde tutulmaktadır.
• İnsanlar cezaevlerinde işkence ve kötü muameleye uğramaktadır.
• İnsanlar kaçırılmakta ve kaybedilmektedir.
• İnsanlar hukuksuz KHK’larla işlerinden atılıp sivil ölüme terk edilmişlerdir.
• İnsanlar tekrar tutuklanmamak ve güvenli bir hayat için Meriç’ten yurtdışına geçerken ölmektedirler.

Türkiye’nin bu hukuksuzluk girdabına girmesinde en büyük katkıyı sağlayan ve Türkiye’de yaşanan hak ihlali başvurularına ilişkin verdiği ret kararlarının neredeyse tamamı AİHM tarafından ihlal kararı ile iade edilen bir mahkeme hukuken tükenmiştir. Anayasa Mahkemesi Erdoğan rejiminin suçlarını ve hukuksuzlarını aklama merkezine dönüşmüştür. Dolayısıyla Mahkemenin Türkiye’nin hukuk sitemi üzerine yorum yapması ve her şeye rağmen hala ayakta kalabilen tek hukuk kurumu olan avukatları eleştirmesi tam bir tirajı komik durumdur.

Görüldüğü üzere sayın Zühtü Arslan Anayasa Mahkeme Başkanı olarak bu hukuksuzluklara rağmen hala konuşabiliyorsanız bu sizin hukuki ayıbınızdır.

[1] “AYM’nin OHAL KHK’lerini iptal yetkisi var”, 15 Eylül 2016,  https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/aymnin-ohal-khklerini-iptal-yetkisi-var-600668

[2] “Erdoğan’ın önünde eğilen AYM Başkanı’na tepki”, 31 Ağustos 2017,  https://t24.com.tr/haber/erdoganin-onunde-egilen-aym-baskanina-tepki,430310

[3] “Erdoğan’ın önünde eğilen AYM Başkanı’na tepki”, 31 Ağustos 2017,  https://t24.com.tr/haber/erdoganin-onunde-egilen-aym-baskanina-tepki,430310

The Constitutional Court, which should be the protector of the Constitution and universal principles of law, rejected hundreds of thousands of individual applications due to rights violations without justification during the state of emergency (OHAL). In most of these decisions, apart from the application number, the subject of the application is not clear, and there is not even a single line of concrete justification in the decisions. Likewise, the Constitutional Court rejected the applications made for around 3000 judges and prosecutors without any justification, despite the decision to arrest them in violation of the legal guarantees of judges and prosecutors in the Constitution. All of these rejected applications were decided by the ECtHR for violation of rights within the scope of Article 5/1 of the European Convention on Human Rights. Although these decisions were not implemented by the State, the Constitutional Court remained silent.

The Constitutional Court, which plays a fundamental role in bringing the judiciary under the direction of politics in Turkey, did not consciously annul laws and emergency decrees that are contrary to the Constitution and universal legal principles during the state of emergency. The court ignored the consistent annulment decisions made in the past regarding the decree laws and decided according to the expectations of the politics. In this way, the Court has become a center for laundering the unlawful legislation carried out by the outlawed regime in Turkey.

The President of the Constitutional Court, Zühtü Arslan, in line with his current function, is remembered for bowing before the President in the past[1]. Besides He is known for not responding in a single line to the President’s statement of “I do not abide by the decision of the Constitutional Court, nor do I respect it”[2]. Despite this bad and decrepit image, the President of the Constitutional Court has now criticized lawyers because of their applications made to the Constitutional Court.  The President of the Court stated that “Our lawyers are still filling out the application form as if they are writing a petition of  appeal or bill of certiorari, probably due to their professional habits.”

 It should be known that in Turkey;

• People are kept in prisons with unlawful decisions.

• People are subjected to torture and ill-treatment in prisons.

• People are abducted and disappeared.

• People have been dismissed from their jobs with unlawful decrees and left to civil death.

• People die while fleeing abroad through Meriç in order not to be arrested again and to find a safe life.

Turkish Constitutional Court, which made the greatest contribution to Turkey’s entry into this unlawfulness vortex and that almost all of the rejection decisions regarding the applications for violation of rights in Turkey were returned by the ECtHR with a decision of violation, has been exhausted legally. The court has turned into a center for acquitting the crimes and unlawful acts of the Erdogan regime. Therefore, making a comment on Turkey’s legal system and criticizing of the lawyers who are the only legal institution that can survive despite everything by the President of the Constitutional Court is a completely hilarious situation.

As you can see, Mr. Zühtü Arslan, if you can still make a statement despite this unlawfulness, it is your legal fault.

[1] “Erdoğan’ın önünde eğilen AYM Başkanı’na tepki”, 31 Ağustos 2017,  https://t24.com.tr/haber/erdoganin-onunde-egilen-aym-baskanina-tepki,430310

[2] “Erdoğan’ın önünde eğilen AYM Başkanı’na tepki”, 31 Ağustos 2017,  https://t24.com.tr/haber/erdoganin-onunde-egilen-aym-baskanina-tepki,430310

A. HUKUKSUZLUK SURECİNİN BAŞLAMASI ve KLİK YARGI OLUŞUMU

17/25 Aralık yolsuzluk soruşturmalarının başlamasıyla birlikte yapılan yasal değişikliklerle siyaset kurumunun güdüm ve tekeline giren yargı evrensel hukuk ilkeleri başta olmak üzere Anayasa ve yasalara aykırı olarak siyaset yanlısı uygulamalara imza atmıştır. Bu hukuksuz süreçte “zirve” sayılacak dönem ise “15 Temmuz Darbe Girişimi” sonrası olmuştur. Darbe girişimi bahane edilerek oluşturulan  “sivil darbe” sureciyle Anayasa ve kanunlarda belirtilen usul ve ilkeler rafa kaldırılmış doğrudan siyaset kurumunun ürettiği dogma ve kavramlar üzerinden oluşturulan ve çağdaş zamanın “kral fermanları” haline gelen olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamelerindeki (OHAL KHK) hukuksuz hükümler esas alınmıştır. Evrensel hukukun en temel değerlerine açıkça aykırılık oluşturan bu OHAL KHK fermanları Türkiye’deki hukuksuz ara dönemin  rehberliğini yapmıştır. Böylelikle “darbeci” veya “örgüt üyesi” yafta ve iftirası ile “muhalif” kesim, sistematik bir hukuksuzluk operasyonunun konusu edilmiştir.  “Darbeci” ve “örgüt üyesi” iftirasının tükendiği yerde ise “örgüt aidiyeti, iltisakı veya irtibatı” gibi istihbarat birimleri tarafından üretilmiş hukuk dışı ve sihirli kavramlarla operasyonlara hız verilmiştir. Asıl hedef Gülen Cemaati olsa da asında süreç iktidara ve sisteme muhalif kesimin toplumdan temizlenmesine ve aforozuna dönüşmüştü.

 Diğer taraftan darbenin başarısız olduğu gecenin sabahında  daha darbenin asli failleri dahi belirlenmemişken çok kısa sayılacak 2 saatlik bir toplantı ile yaklaşık 2745 hakim ve savcı  jet hızıyla görevden uzaklaştırılmış ve haklarında aynı gün gözaltı ve yakalama kararı verilmiştir. Daha sonraki   ihraçlarla birlikte  bu sayı  5000 sınırına dayanmıştır. 15 Temmuz 2016 tarihinde yaklaşık 12.500 hakim ve savcının olduğu düşünüldüğünde ihraç sayısı yargının yarısına yaklaşmıştır.  Darbe yaptığı iddia edilen askerlerden önce yargı mensuplarının tutuklanmış olması ülkede yaşanan ve yaşanacak hukuksuzluğun habercisi olmuştur. Ayrıca bu uygulama  aslında yaşanan darbe girişiminin açığa çıkarılmasını sağlayacak ve hükümetin emrine amade olmayı kabul etmeyecek bağımsız ve tarafsız yargı mensuplarının öncelikli imha ve infaz planıydı. Zira ihraç edilen ve tutuklanan yargı mensupları arasında  cemaat mensupları haricinde alevi, ülkücü, Atatürkçü ya da kendisini solcu olarak tanımlayan veyahut muhafazakar ancak hükûmet destekçisi olmayan yüzlerce hakim ve savcı vardı.

Hükûmete muhalif  bu hâkim ve savcılar ihraç edildikten ve tutuklandıktan sonra ulusalcı, milliyetçi ve muhafazakâr bir oluşum haline gelen iktidar bloku, önceden belirledikleri ve zinde kuvvet haline gelmiş olan “klik yargı” mensupları eliyle başta cemaat mensupları olmak üzere muhalif kesimin imhası surecini başlattı. İktidar bloku sadece Ak Parti’den oluşmadığı ve adı konmamış bu koalisyon haline gelmişti. Bu ulusalcı, milliyetçi ve muhafazakâr koalisyonun ilk  ilk yansıması yargı üzerinde olmuş ve yargı içerisinde bir klik yargı oluşumu ortaya çıkmıştır. 2014 HSK’ye seçimleri öncesi ortaya çıkarılan Yargıda Birlik Platformu bu klik yargı oluşumunun merkezi olarak belirlenmişti.

Klik yargı hükûmet yanlısı cemaatler, tarikatlar,  ulusalcılar, milliyetçiler ve iktidarla kan uyuşmazlığı olmasına rağmen alacakları kadrolar nedeniyle bu kliğe dâhil olan sözde solcu gruplardan oluşturulan Yargıda Birlik Platformunun en güvenilir kadrolarından seçilmişti. Klik yargı siyaseten belirlenmiş olan ilkeler çerçevesinde  birer infaz timi gibi görev yapmaktaydı. Aslında klik yargı başarısız bir askeri darbe girişimi sonrası önceden hazırlıkları yapılan “sivil darbenin” en önemli ayağını oluşturmaktaydı. Sivil darbenin başarısı için  itaat etmiş bir yargı baş aktör olarak belirlenmişti.

Klik yargı eliyle başlatılan toplu gözaltı ve tutuklama sürecinde FETÖ adı altında  muhalif kesimin sistematik bir şekilde imhasına başlanmış  ve Anayasal ve evrensel hak ve özgürlükler askıya alınmıştı. Dosyalarda haksız, hukuksuz ve delilsiz bir şekilde aldırılan gizlilik kararları ile “boş” olan dosyalar örtbas edilmeye çalışılmış,  farazi delil ve iddialarla binlerce insan tutuklanmıştı. Mesela binlerce hakim ve savcının tutuklanmasına gerekçe yapılan Teftiş Kurulu Ön Raporunun aslında bir sayfa yazıdan ibaret olduğu ve eki listeyle birlikte “tutuklayın” talimatı olduğu sonradan ortaya çıkmıştı. 

B. SAYILARLA TOPLU İNFAZ SURECİ

OHAL’ın ilanıyla birlikte hukuksuzluğun devletin bütün kurumlarının el kitabı ve kıblesi haline geldiği bu dönemde klik yargı eliyle cadı avına başlanmış ve yüzbinlerce insan gözaltına alınıp tutuklanmıştır. Zaten darbe girişimi öncesi siyaset kurumunun ve havuz medyası olarak adlandırılan iktidarın basım biriminin kara propagandası ile peşinen suçlu haline getirilen cemaat mensupları başta olmak zere sisteme muhalif herkesin yer aldığı imha listeleri her gün klik yargı eliyle infaz edilmekteydi.  Bu bağlamda Adalet Bakanı Bekir Bozdağ’ın 12 Temmuz 2022 tarihinde Anadolu Ajansına verdiği röportajda[1] 8 Nisan 2014-1 Temmuz 2022 arasındaki Cemaat kaynaklı terör operasyonlarında

• 676.411 kişi hakkında soruşturma yapıldığı,
• 117.208 kişi hakkında mahkûmiyet ve 87.519 kişi hakkında beraat kararı verildiği,
• Hâlihazırda 19.300 kişinin tutuklu ve hükümlü olduğu ve 29.455 kişi hakkında ise yakalama kararı çıkarıldığı,
• Darbe girişimine katıldıkları gerekçesiyle 1634 kişi hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ve 1366 kişi hakkında müebbet hapis cezası verildiği,
• 110 ülkeden 1133 kişiyle ilgili iade talebinde bulunulduğu ve bugüne kadar Macaristan’dan 2, Cezayir’den bir olmak üzere toplam  3 iade talebinin  kabul gördüğü,
• 28 ülkeden 121 kişinin ise iade kararı olmaksızın kaçırılarak suretiyle Türkiye’ye getirildiği,

ifade edilmiştir. Ancak bu süreçte cezaevine gönderilen toplam kişi sayının 300.000 civarı olduğu ve bu rakamın 17.000 kadarını kadınların ve 3.000’den fazlasını bebek ve çocukların oluşturduğu da raporlara yansımıştır[2]. “Solidarity with Others” isimli Kuruluşun yayınladığı rapora göre, cemaat soruşturmaları kapsamında Türkiye’de 2016 yılından beri, en az 227 hamile ve bebekli veya küçük çocuklu anne, keyfi olarak özgürlüğünden mahrum bırakılmıştır.[3] Ayrıca 2020 cezaevi istatistiklerine göre, Avrupa Konseyine üye ülkeler arasında nüfusuna oranla cezaevlerinde en fazla tutuklu ve hükümlü ile (annesiyle cezaevine giren) çocuk bulunduran ülke Türkiye olmuştur[4].

Kamuoyuna yansıyan raporlar dikkate alındığında OHAL ilanıyla birlikte çıkarılan KHK’larla 1.598 dernek, 560 vakıf, 29 sendika, 33 televizyon ve 34 radyo kanalı, 50 gazete ve dergi, 1.604 okul, 360 dershane, 847 yurt, 15 üniversite ve 985 ticari şirkete el konulduğu 152.000 kamu görevlisinin de ihraç edildiği anlaşılmaktadır[5].

Diğer taraftan bir adalet bakanının devletin resmi haber ajansında insan kaçırma eylemini hukuka uygun bir eylemmiş gibi dile getirmesi ise hukuksuzluğun Türkiye’de gurur duyulacak bir eylem olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.  Yakın tarihimizin en utanç verici insan hakları ihlallerinden biri olan ve Adalet Bakanı Bekir Bozdağ’ın gururla açıkladığı ve insanlığa karşı suç niteliğindeki, zorla kaçırma/kaybetme vakalarında OHAL’in ilan edildiği 2016 yılından bu yana yeniden bir artış görülmesi  bunun devlet politikasından kaynaklı bir hukuksuzluk olduğunu göstermektedir. Böylelikle Türkiye bir anda 90’ların Türkiye’sinin karanlık dehlizlerine yelken açmıştır. Bu durum BM Zorla veya İradedışı Kayıplar Üzerine Çalışma Grubu’nun 31 Temmuz 2019 tarihli raporuna da yansımıştır.[6]

Bu sayısal verilerin esasen hükumet yetkilisi tarafından verilen rakamlar olması ve bu konuda talepte bulunan bağımsız kuruluşlara verilere ulaşma izni verilmemesi de dikkate alındığında gerçek rakamların daha vahim olduğu değerIendirilmektedir.  Buna rağmen açıklanan sayısal veriler klik yargı eliyle yürütülen toplu bir yok etme ve imha surecini açıkça ortaya koymaktadır. Doğrudan 676.411 gibi büyük bir kitle ile alakalı suç soruşturmasının esasen bir yok etme planı olduğunu ve bununda klik yargı üzerinden sistematik ve planlı işletildiği anlaşılmaktadır. Sivil darbe planının yargı ayağının klik yargı sayesinde gayet başarılı olduğu görülmektedir.

Hukuksuz olarak başlatılan soruşturmalar kapsamında cezaevlerinde ve gözaltı merkezlerinde de sistematik hukuksuz uygulamalara devam edilmiştir. Adı konmamış bu sivil darbe döneminde çıkarılan KHK’larla planlı ve sistematik suç niteliğindeki ilkesiz uygulamalara hız verilmiş, 30 günlük gözaltı süreleri, savunma hakkına yönelik kısıtlamalar, avukatlara yönelik engellemeler had safhaya ulaşmıştır. Tutuklananların ilk zaman aileleriyle bile görüşmelerine izin verilmemiş ve alelacele çıkarılan KHK ve yönetmelik değişiklikleri ile “ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının” infazı usulüne göre açık, kapalı ve telefon görüşmeleri kısıtlanmıştır. Açık görüşlerin iki ayda bir yapılması, telefon görüşmesinin iki haftada bir 10 dakika ile sınırlandırılması ve avukatla yapılan görüşmenin de ancak kayıt cihazı ve infaz koruma memurunun nezaretinde yapılması öngörülmüştü.

İnsanların aileleri ve avukatlarıyla iletişimlerini koparmak adına binlerce kilometre uzaklıktaki cezaevlerine nakledilmişlerdir.  Ankara’dan yapılan planlama ile belirlenen bu isimler ailelerinden binlerce kilometre uzaklıktaki cezaevlerine uygunsuz nakil araçlarıyla elleri kelepçeli adeta sürgüne gönderilmişlerdir. Bu da yetmezmiş gibi merkezden belirlenen bir kısım “pilot”  cezaevlerinde süresiz mektuplaşma yasağı getirilmiş, açık görüşler iki ayda bir yapılmaya başlanmış ve açık ve kapalı görüşe gelecek yakınlarda sınırlandırılmaya gidilmiştir. Daha suçu bile belli olmayan insanlar peşinen ağırlaştırılmış müebbet mahkumu muamelesine tabi tutulmuştu. Bütün bu planlı baskılama faaliyetleri ile sivil darbeye “hayır” diyecek muhalif kesim susturulmaya ve yaşanan “hukuk cinayetleri” örtbas edilmeye çalışılmıştır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvurulardan, savcılıklara yapılan şikâyetlerden, yazılı ve görsel medyada yer alan haberlerden anlaşıldığı üzere gözaltında veya cezaevlerinde yapılan işkence ve kötü muameleler ayrı bir anlatım konusu olacak niteliktedir. Bu bağlamda gözaltı merkezleri ve cezaevleri kapasitenin üzerinde doldurulmuş ve mesela Silivri ve Sincan cezaevlerinde 7 kişilik olan koğuşlarda OHAL sürecinde 40-45 kişi barınmak zorunda bırakılmıştır. Darbe teşebbüsünün hemen akabinde gözaltına alınan askerler, polisler kamu görevlileri ile bir kısım sivil şahısların ciddi maada işkenceye uğradığı ve bu kişilerin işkence görüntülerinin teşhiri için özellikle medyaya servis edildiği görülmüştür.  Ankara TEM Şubesinin gözaltı merkezi olarak kullandığı spor salonunda 800 ila 1000 civarında asker ve sivil vatandaş toplu halde gözaltında tutulmuş, işkence ve kötü muamelelere maruz kalmışlardır.

Bu dönemde  gözaltında ve cezaevlerinde çıplak arama sistematik bir şekilde uygulanmış ve bu konuda kamuoyuna çok vahim olaylar yansımıştır. En son Uşak Emniyet Müdürlüğünün 30 üniversiteli genç kadına yönelik olarak çıplak arama yaptığı mağdurların bu yöndeki şikayetleri ile gündeme gelmiş ancak yargı mercileri soruşturmaları herhangi bir araştırma yapmadan kapatmışlardır.

Bu sivil darbe sürecinde tetikçi kamu görevlilerinin işledikleri suçlardan dolayı yapılan şikayetlerin, hukuksuzluğun kaynağı olan 667 sayılı “sorumsuzluk KHK’sı” hükmü gerekçe gösterilerek sorgusuz sualsiz takipsiz bırakılmaları bu hukuksuz ve insanlık dışı uygulamaların artmasına katkı sağlayan hazin bir durumdur. Bu noktada İHD Dokümantasyon Biriminin verilerine göre sadece 2020 yılında 358 kişi hapishanelerde işkence ve kötü muameleye uğradığını dile getirerek inceleme talep etmiştir. Ayrıca hastalık, intihar, şiddet, ihmal vb. çeşitli gerekçelerle 2021 yılında en az 22 kişi yaşamını yitirdi, [7] Bu bağlamda işkence, kotu muamele stres, bunalım, gibi sebeplerle aralarında çocuklarında bulunduğu binden ziyade kişi hayatını kaybetmiştir.  

Hukuksuz yargılamalar sonrası hükmü kesinleşen cemaat mensupları bakımından infaz koşulları zorlaştırılmış ve  “Örgütle ile ilgili istihbari bilgi paylaşımında bulunmadığı, koğuştaki diğer örgüt mensupları  ile iyi geçindiği, hala örgütle iletişiminin bulunduğu, örgüt içinde bulunmaktan pişmanlık duymadığı” gibi keyfi gerekçelerle denetimli serbestlik ve şartla tahliyeyi zorlaştıran uygulamalara geçilmiştir. Yapılan yasal düzenlemelerden faydalanmamaları için her kanun metnine bu yönde istisnai hükümler konulmuştur.

C. GENELGE İLE FİSLEMEYE KILIF BULUNMASI

Yukarıda kısaca anlatılmaya çalışılan sistematik, planlı hukuk dışı uygulamalar darbe ve cemaat operasyonları adı altında “muhalif” kesimi klik yargı eliyle infaz etmeye, lekelemeye ve onurlarını kırmaya  yönelik olduğu görülmektedir. Bunun önceden hazırlanan bir planın parçası olduğu ise askeri darbenin başarısızlığı sonrası yapılan sivil darbeyle bir gecede ortaya çıkan ve infazına başlanan “fişleme listeleriyle” anlaşılmaktadır. Plan o kadar kusursuz işletilmiş ti ki 15 Temmuz darbe girişimi öncesi hazırlanan fişleme listelerine hukuki zemin oluşturmak için dönemin başbakanı Ahmet Davutoğlu imzalı Milli Güvenliği Tehdit Eden Örgüt ve Yapılarla İrtibatlı Kamu Çalışanları Hakkında 2016/4 sayılı Başbakanlık Genelgesi çıkarılmış[8] ve bu genelgeyle  legal görünümlü illegal yapılara üye olanların ve yardım edenlerin tespit edilmesi istenmiştir. Hakkında herhangi idari veya adli soruşturma başlamadan bu tespitin yapılması açık ve aleni bir şeklide “fişleme” çalışması olduğu bilinmesine rağmen güncel deyimiyle infaz listelerinin hazırlanması veya toplanmış fişleme bilgilerin bu infaz listelerinde kullanılması için böyle bir yasal kılıf bulunmuştur. Siyasetin yargıdaki ve diğer kamu kurumlarındaki işbirlikçileri ile birlikte darbe gecesi infaza koydukları infaz listeleri sayesinde binlerce kişi açığa alınmış ve tutuklanmıştır. Görüldüğü üzere fişleme listeleri esasen planlı bir çalışmanın ürünü olarak ortaya çıkmıştır. 

D. İNSANLIĞA KARSI SUÇLARIN İŞLENDİĞİ BİR SÜREÇ

Yaşanan süreçteki hukuksuz yakalamalar, gözaltılar, tutuklamalar, işkenceler ve  diğer uygulamalar bir plan dâhilinde ve siyaseten “muhalif suçlu” ilan edilen bir kesime yönelik yapılmıştır. Devlet politikası haline gelen bu hukuk dışı uygulama ve eylemler devlet yetkilileri ve bürokratlar başta olmak üzere devletin idari kademesi tarafından sahiplenilmiş ve yapılan hukuksuzluklar devletin bir başarısı olarak  medya üzerinden kamuoyuyla paylaşılmıştır. Her gün binlerce insanın gözaltına alındığı tutuklandığı yetkililer tarafından büyük bir iftiharla açıklanıyordu. Darbe sonrası asker ve polis başta olmak üzere gözaltına alınanlara yapılan işkencelerin medyada özellikle servis edilmesi bu planın bir parçasıydı. Dönemin Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekçi’nin “1.5- 2 metrekarelik yerde lağım fareleri gibi öleceklerini”  belirterek, “Bunlara öyle bir ceza vereceğiz ki, ‘Keşke geberip, gitseydik’ diyecekler. İnsan yüzü görmeyecek, insan sesi duymayacaklar. Bunların arkalarında ne var, kim tarafından beslendi, kim tarafından gönderildi ve kurgulandı, hepsini biliyoruz” şeklindeki açıklamaları o dönem uygulanan işkencelerin bakan eliyle kabulü olmuştur.

Esasen bu süreçte yapılanlar ve devletin bakan ve bürokratlarının açık beyanları devlerin gözetim ve denetimi altında bilinçli bir şekilde insanlığa karşı suç niteliğinde vahim eylemlerin gerçekleştiğini ortaya koymaktadır.

b.  İnsanlığa Karşı Suç Olarak Gerçekleştirilen Eylemler

aa. Yaygın ve Sistematik Gözaltı ve Tutuklamalar

Cemaate yönelik yapılan yaygın ve sistematik saldırının önemli bir parçasını tamamen hukuka aykırı olan gözaltı ve tutuklamalar oluşturmuştur. Bu hukuksuz uygulamaların yapılabilmesi içinde daha önce anlatıldığı zere yargı içinde oluşturulan Klik Yargı ile bu süreç sorunsuz işletilmiştir.  Bu Klik Yargı üyesi soruşturmaları yürüten savcılar, tutuklama kararı veren hakimler, yargılamalar sonucunda ceza veren hakimler, itiraz ve temyiz incelemesi yapan istinaf ve Yargıtay üyeleri, hak ihlallerinin bireysel başvurularına bakan AYM üyeleri siyasi iktidarın beklenti ve talimatlarına göre karar vermektedirler. Bunun sonucu olarak da on binlerce insan suç teşkil etmeyen eylemleri nedeniyle tutuklanmakta ve cezalar almaktadır. Cemaate yönelik  tutuklanmalarında ve yargılamalarında kanunsuz suç ve ceza olmaz, masumiyet karinesi, suç ve cezaların geçmişe yürümezliği, doğal hakim ilkesi, cezaların şahsiliği, adil yargılanma hakkı, hakim kararlarının gerekçeli olması gibi evrensel hukuk kuralları sistematik ve planlı olarak uygulanmamış ve aksine devletin imha planı kapsamında çıkarılan hukuka aykırı OHAL KHK hükümlerine göre hareket edilerek bu kararlar verilmiştir. Dolayısıyla ortada Statünün aradığı şekilde evrensel hukuki ilkeleri ve güvenceler bilinçli olarak  görmezden gelinmiştir. Cemaate yönelik geliştirilen politika çerçevesinde evrensel hukuk kurallarının dışlanıp Klik Yargı mensubu hakim ve savcılar eliyle on binlerce insan yaygın ve sistematik olarak hapsedilmiş ve özgürlüklerinden mahrum bırakılmıştır.  Böylelikle insanlığa karşı suç sayılan “Uluslararası hukukun temel hükümlerini ihlal ederek hapsetme veya fiziksel özgürlükten başka biçimlerde mahrum etme” eylemi maddi ve manevi unsurlarıyla oluşmuştur.

bb. İşkence ve Kötü Muameleler

Yukarıda da izah edildiği zere cemaate  yönelik işkence ve kötü muamele eylemleri 15 Temmuz 2016 sonrasında hızlanarak sistematik ve yaygın bir şekilde yapılmıştır. İşkencelerin yapıldığı yerler gözaltı merkezleri ve cezaevleri ile kolluk görevlilerinin kayıt dışı kullandığı alanlar olmuştur. İşkence altında önceden hazırlanan ifade tutanakları imzalattırılmıştır. İnsanlar daha sonra bunu mahkemelerde açıkça dile getirmiş ve AİHM nezdinde bireysel başvuru konusu yapmıştır.

Aynı şekilde  binlerce kişi toplu olarak gözaltına alınıp, gözaltı merkezi olarak tanımlanan ancak hiçbir insani ihtiyacın giderilemediği ve hukukun uygulanmadığı işkence merkezlerinde haftalarca tutulmuşlardır. Burada tutulan kişiler itirafçı olmaları ve ayrıca başka kimselerin de isimlerini vermeleri amacıyla çırılçıplak soyma, cinsel saldırı, elektrik verme, dövme, aç ve susuz bırakma, uykusuz bırakma, tehdit, hakaret, aşağılama gibi değişik işkencelere maruz kalmıştır. İşkenceler sonucunda ölümler, yaralanmalar ve psikolojik travmalar meydana gelmiştir.

cc. İnsanların Sivil Ölüme Terk Edilmesi

15 Temmuz 2016 sonrası çıkan OHAL KHK’ları ile yüz binden fazla insan kamu görevinden çıkarılmıştır. Ayrıca menkul ve gayrimenkullerine el konularak tüm gelir kaynakları kesilip “sivil ölüme” terk edilmişlerdir. Bu kişilerin özel sektörde iş bulmaları da engellenmiştir. Özel sektörde iş bulmalarını engellemek ve işverenler tarafından KHK’lı olduklarının bilinmesi bakımından SGK kayıtlarına özel kod numaraları düşülmüştür.  Devletin her vatandaşına sunduğu sağlık ve sosyal yardımlar ile  banka hizmetlerinden mahrum bırakılmışlardır. Böylelikle cezaevinde olmayan insanların da bir şekilde sivil ölme terk edilmesi amaçlanmıştır.

dd. Zorla Kaçırma ve Kaybetme Eylemleri

Zorla kaçırma ve kaybetme eylemleri  Roma Statünün 7. maddesinde insanlığa karşı suç olarak tanımlanan eylemlerinden biridir.  Bu süreçte cemaate yönelik çok sayıda zorla kaybetme eylemi gerçekleştirilmiştir. Türk istihbaratının organize ettiği ve Türk adli kolluk güçlerinin iştirak ettiği eylemlerde kişiler evlerinden işlerine giderken ya da diğer herhangi bir nedenle dışarıda bulundukları bir anda, insanların gözleri önünde önceden ayarlanmış araçlarla kaçırılarak işkence merkezlerine götürülmüşlerdir. Zorla kaybetme eylemi sadece bir veya iki kişiyle sınırlı kalmamış 30’lara ulaşmıştır. Bu sayı zorla kaybetme eyleminin yaygın olarak gerçekleştirildiğini açık bir şekilde göstermektedir. Zorla kaçırılan kişiler daha sonra bunları mahkemelerde ve savcılıklarda dile getirmesine rağmen bu hususlar araştırılmadasın insanlar en ağır cezalara çarptırılmışlardır.

E. GERÇEKLEŞTİRİLEN EYLEMLERİN ROMA STATÜSÜ ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ

Zorla kaçırma sadece Türkiye’de yaşanmamış, siyasal iktidarın ve istihbarat birimlerinin çeşitli hukuk dışı usullerle ikna ettiği ülkelerde bulunan kişilerde bu ülkelerden belli bir plan çerçevesinde kaçırılıp Türkiye’ye getirilmiştir.  Zorla kaybedilen kişiler hakkında idari ve adli makamlara yapılan başvurular ya işleme konulmamış ya da inkâr edilerek kapatılmıştır. Zorla kaybedilen kişilerden bazıları uzunca bir süre işkence merkezlerinde hukuki korumadan yoksun bırakılıp ifadeleri alındıktan sonra adli kolluk güçlerine bir şekilde teslim edilmişlerdir. Cemaat mensuplarını hedef alan ve devlet görevlileri tarafından organize edilip bizzat yapılan zorla kaybetme eylemleri belli bir plan çerçevesinde, sistematik olarak ve yaygın bir şekilde gerçekleştirilmektedir.

Bilindiği üzere insanlığa karşı suçlar, soykırım suçu, savaş suçları ve saldırganlık suçları ile birlikte uluslararası ceza hukuku alanında belirlenmiş olan dört grup suçtan biridir. İnsanlığa karsı suçlar, ilk defa Hitler Almanya’sının gerçekleştirdiği eylemlerden dolayı Nuremberg Statüsünde yer almış ve en nihai tanımını Roma Statüsü’nde bulmuştur. Roma Statüsü 123 ülke tarafından kabul edilmiştir. Türkiye her ne kadar Roma Statüsü’ne taraf olmamış ise de 2006 yılında yürürlüğe giren 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 77. maddesinde insanlığa karşı suçlara mevzuatında yer vermiştir.  

Roma Statüsünün  7/1. maddesine göre insanlığa karşı suçlar, barış ya da savaş zamanında olması fark etmeksizin maddede belirtilen suç tiplerinin herhangi bir sivil nüfusa karşı yaygın veya sistematik bir saldırının parçası olarak ve kasıtlı olarak  işlenmesidir. Roma Statüsünün 7. maddesinde sayılan ve insanlığa karşı suç oluşturan eylemler ise şunlardır:

• Adam Öldürme,
• Topyekûn İmha Etme,
• Köleleştirme,
• Nüfusun sürgün edilmesi veya zorla nakli,
• Uluslararası hukukun temel hükümlerini ihlal ederek hapsetme veya fiziksel özgürlükten başka biçimlerde mahrum etme,
• İşkence,
• Irza geçme, cinsel kölelik, zorla fuhuş̧, zorla hamile bırakma, zorla kısırlaştırma veya benzer ağırlıkla diğer cinsel şiddet şekilleri,
• Paragraf 3’te tanımlandığı şekliyle, herhangi bir tanımlanabilir grup veya topluluğa karşı, bu paragrafta atıf yapılan herhangi bir eylemle veya Mahkemenin yetki alanındaki herhangi bir suçla bağlantılı olarak siyasi, ırki, ulusal, etnik, kültürel, dinsel, cinsel veya evrensel olarak uluslararası hukukta kabul edilemez diğer nedenlere dayalı zulüm,
• Zoraki kayıplar,
• Irk ayrımcılığı,
• Kasıtlı olarak ciddi ıstıraplara ya da bedensel veya zihinsel veya fiziksel sağlıkta ciddi hasara neden olan benzer nitelikteki diğer insanlık dışı eylemler.

aa. Suçun Faili

Roma Statüsünde insanlığa karşı suçların failleri hakkında sınırlayıcı bir düzenleme yer almamaktadır. Roma Statüsünün 7. maddesinin 2. paragrafının a bendinde “bir örgüt veya devlet politikasının uzantısı” denilerek failin devlet görevlisi veya sivil biri olabileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla insanlığa karşı suçların faili devlet görevlisi ya da sivil kişiler olabilir. Ayrıca bu suçun devletin açık veya açık olmayan onay ve teşviki ile işlenmesi zorunluluğu da bulunmamaktadır. 

Roma Statüsünde esas olan Statünün  7. maddesinde sayılan fillerin insanlığa karşı suç oluşturabilmesi için, failin sistematik olarak veya yaygın bir şekilde bu fiilleri işlemesi ve bu fillerin herhangi bir sivil topluluğa karşı belli bir plan doğrultusunda yapıldığını bilmesi gerekmektedir.  Bu bağlamda 17/25 Aralık Büyük Rüşvet ve Yolsuzluk Operasyonu ile başlayan ve 15 Temmuz darbe girişimiyle birlikte zirveye ulaşan süreçte cemaat mensuplarına yönelik gerçekleştirilen sistematik ve planlı eylemlerde dolaylı olarak görev alan, azmettiren, yardım eden, planlayan, teşvik eden, destek sağlayan, katkıda bulunan herkes sorumlu olacağından siyaset kurumu başta olmak üzere bürokratlar, hakim-savcılar, askerler, polisler, doktorlar, cezaevi müdür ve gardiyanları, ile bazı sivil unsurlar suçun faili olarak sorumlu olacaklardır.

bb. Suçun Maddi Unsuru

Roma Statüsünün 7. maddesinde insanlığa karşı suçların herhangi bir sivil topluluğa karşı yaygın veya sistematik bir saldırının parçası olarak maddede bentler halinde sayılan filler ile işlenebileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla insanlığa karşı suçtan bahsedebilmek için öncelikle bir saldırının varlığından söz etmek gerekmektedir. Bu saldırı, Statü’nün 7. maddesinde 11 bent halinde sayılan suçlardan en az birini kapsaması gerekmektedir.   İnsanlığa karşı suçun diğer bir unsuru da saldırının yaygın veya sistematik olmasıdır. Bu bağlamda yukarıda sayısal verilerle ortay konan suç niteliğindeki eylemlerin yoğunluğu ve devletin bütün kurumların tam bir senkronizasyon içerisinde sitemli bir şekilde gerçekleştirdiği gözaltılar, tutuklamalar, işkenceler, kötü muameleler, adam kaçırmalar ve hükûmet yetkililer ve bürokratlar tarafından medya önünde gerçekleştirilen linç söylemleri cemaat mensuplarına yönelik yapılan saldırının sistematik, planlı ve yaygın olduğunu ortaya koymaktadır.

Ayrıca Statü’nün 7/2-a bendinde “saldırının bir politika uyarınca” yapılması gerektiği belirtilmiştir. Bu noktada  cemaat mensuplarına yönelik eylemlerin yaygın veya sistematik olmasını sağlamak adına çıkarılan 37 OHAL KHK’sı ve yapılan yasal düzenlemeler devletin bu konudaki ortak irade ve politikasını açıkça ortaya koymaktadır. Aynı şekilde bu suç niteliğindeki fillilerin işlenmesi konusunda kamu görevlilerin ve medyayı harekete geçiren siyaset kurumunun bürokratların söylemleri de bu politikayı açıkça ortaya koymaktadır. Bu süreçte gözaltı merkezlerinde veya cezaevlerinde insanlığa karşı suç işleyen kamu görevlilerini koruyucu düzenlemeler getirilmesi ve devlet yetkililerinin bu eylemleri gerçekleştirenleri kahramanlaştırıcı açıklamaları  bu politikanın bir diğer göstergesidir.

cc. Suçun Manevi Unsuru

Uluslararası hukukta genel kastla islenebilen bir suç olarak kabul edilen insanlığa karşı suçun  Roma Statüsü’ne göre manevi unsurunu genel kast oluşturmaktadır. Burada failin, sivil nüfusa yönelik yaygın veya sistematik saldırının varlığını bilmesi yeterli olup saldırının tüm özelliklerini, plan ya da politikasını bilmesi zorunlu değildir.  Cemaat mensuplarına yönelik gerçekleştirilen eylemler bir devlet politikası olarak bilinçli bir tercihle işlendiğinden  suçun manevi unsurunun sabit olduğu görülmektedir.

F. GERÇEKLEŞTİRİLEN EYLEMLERİN TÜRK CEZA KANUNU ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ

Bütün bu sitemli ve planlı hukuksuz uygulamalar birlikte değerlendirildiğinde esasen yapılanların insanlığa karşı suç olduğu görülmektedir.  Zira TCK’nın “İnsanlığa karşı suçlar” başlıklı 77. maddesi uyarınca  madde metninde belirtilen eylemlerin “siyasal, felsefi, ırki, veya dini bir kesime karşı bir plan dahilinde sistemli olarak işlenmesi“ halinde insanlığa suç oluşacaktır. İlgili maddenin gerekçesinde de belirtildiği üzere Nurnberg Statüsünün 6/c maddesi bu düzenlemenin kaynağını oluşturmaktadır. Daha öncede vurgulandığı üzere ilk defa Nurnberg Statüsünde yer alan insanlığa karşı suçlar kavramı ve perspektifi Roma Statüsünün  7/1. maddesinde de yer almıştır.  Burada uluslararası hukukun temel kavramlarını ihlal etmek suretiyle hapsetme veya fiziksel özgürlüğün başka bir şekilde ciddi kısıtlanması “insanlığa karşı suç” olarak kabul edilmiştir. Roma Statüsü uyarınca bu suçun oluşabilmesi fiilin sistematik ve yaygın olması aranırken  Nurnberg statüsünde ve TCK’nın 77. maddesinde “yaygınlık koşulu” aranmamıştır. 

Kanunun 77. maddesi uyarınca

a) Kasten öldürme

b) Kasten yaralama

c) İşkence, eziyet veya köleleştirme

d) Kişi hürriyetinden yoksun kılma

e) Bilimsel deneylere tabi kılma

f) Cinsel saldırıda bulunma, çocukların cinsel istismarı

g) Zorla hamile bırakma

h) Zorla fuhşa sevketme

fiillerinin, siyasal, felsefi, ırki veya dini saiklerle toplumun bir kesimine karşı bir plan doğrultusunda sistemli olarak işlenmesi insanlığa karşı suçu oluşturmaktadır. Maddedeki düzenleme uyarınca suçun oluşumu için söz konusu eylemlerin planlı ve sistemli olması yeterli kabul edilmiştir. Ayrıca bu suçun faillinin  tutuklamaya yetkili kişi olması şart olarak aranmadığı gibi bu suç, insanlığa karşı suçlar kategorisinde olduğundan “zamanaşımına” tabi değildir. 

Bu yasak düzenlemeler ışığında yaşanan hukuksuzluklar incelendiğinde Türkiye’nin 15 Temmuz ile birlikte muhalif gazeteci, milletvekili, aydın, hakim-savcı, kamu görevlisi ve diğer kesimlere yönelik “darbeci” ya da “örgüt” üyeliği iftirasıyla başlatılan sistematik gözaltı, tutuklama ve cezaevi uygulamaları, işkence ve kötü muameleler, gözaltında ölümler adam kaçırmalar gibi somut eylemler bir bütün olarak Nurnberg ve Roma Statüleri ile TCK’nın 77. maddesi anlamında insanlığa karşı suçu oluşturmaktadır. Anayasanın temel ilkeleri ve en temel bireysel haklar sivil darbe sonrası bilinçli bir şekilde rafa kaldırılmıştır. Anayasa Mahkemesinin de bu hukuksuz ara dönemin hamiliğine soyunmuş olması ile birlikte ülkede “hak-hukuk-adalet” planlı olarak yok edilmiştir.

[1] https://www.aa.com.tr/tr/15-temmuz-darbe-girisimi/bakan-bozdag-darbe-girisiminde-yasadiklarini-ve-fetoyle-mucadeleyi-aaya-anlatti/2635243

[2] Erdoğan Türkiye’sinde 143 Sosyal Soykırım Uygulaması, https://silencedturkey.org/erdogan-turkiyesinde-143-sosyal-soykirim-uygulamasi

[3] https://tr.solidaritywithothers.com/arbitrary-detention-and-arrest

[4] https://www.dw.com/tr/n%C3%BCfusa-g%C3%B6re-tutuklu-oran%C4%B1nda-t%C3%BCrkiye-avrupa-birincisi/a-57133469 , https://www.coe.int/en/web/portal/-/europe-s-imprisonment-rate-continues-to-fall-council-of-europe-s-annual-penal-statistics

[5] Erdoğan Türkiye’sinde 143 Sosyal Soykırım Uygulaması,  https://silencedturkey.org/erdogan-turkiyesinde-143-sosyal-soykirim-uygulamasi

[6] https://www.ihd.org.tr/wp-content/uploads/2021/06/26-Haziran-2021-%C4%B0tibariyle-T%C3%BCrkiyede-%C4%B0%C5%9Fkence-Ger%C3%A7e%C4%9Fi.pdf

[7] https://www.ihd.org.tr/wp-content/uploads/2021/06/26-Haziran-2021-%C4%B0tibariyle-T%C3%BCrkiyede-%C4%B0%C5%9Fkence-Ger%C3%A7e%C4%9Fi.pdf

[8] https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/02/20160217-7.pdf

Son dönemde Türkiye’de yapılan yasal düzenlemeler ve oluşturulan kurumsal yapılar temel hakları korumak ve geliştirmek yerine bu hakları ortadan kaldırmak için kullanılmaktadır. Bu bağlamda Türk Ceza Kanunu,  Terörle Mücadele Kanunu ve Sansür Yasası gibi yasal metinler ile Radyo Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), Bilgi Teknolojileri İletişim Kurumu (BTK), Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı (TİB) gibi kurumlar basın özgürlüğünün önündeki temel engel haline gelmişlerdir. Ayrıca bunlar bağımsız medya ile mücadele aracı olarak kullanılmaktadır.

Hükümet yetkilileri ve kamu kurumları hükümeti desteklemeyen gazeteciliği suç olarak görmektedirler. Hükümet halkın bilgilendirme hakkını elinden almak ve toplumu istediği gibi manipüle etmek için muhalif gazeteciliğe hayat hakkı tanımamaktadır. Çağdaş demokrasinin en önemli kurumu olan ve milletin haber alma hakkının kaynağı olan medya mevcut durumda tamamen susturulmaktadır.

Türkiye yakın zamanda gerçekleşecek genel seçime giderken bağımsız medyanın görev yapması engellenmektedir. Böylece mevcut iktidarın dayatılmış haberler ile şişirilmiş bir medya oluşturulmaya çalışılmaktadır.  İktidar genel seçim kazanmalarının önümdeki en büyük engellerden birinin medya olduğunu bildiği için medyayı ve muhalif sesleri susturmak için SANSÜR YASANINI meclisten geçirmiştir. Bunun yanında hükümet hukuku terörize edecek şekilde medyayı ve muhalif kişileri hukuksuz soruşturmalara tabi tutmaktadır. Türkiye Gazeteciler Sendikasının son verilerine göre hali hazır durumda 44 gazeteci ve basın mensubu cezaevinde bulunmaktadır.  En son olarak da JINNEWS ve Mezopotamya Ajansı çalışanı 9 basın mensubu bu sayıya eklenmiştir. 

7418 sayılı SANSÜR YASASI Avrupa Konseyi Venedik Komisyonu tarafından içeriği belirsiz olduğu ve  basın ve ifade özgürlüğünü ihlâl ettiği kaydedilmiştir.  7418  sayılı SANSÜR YASANIN 29. maddesiyle Türk Ceza Kanunu’na 217/A  maddesiyle “Halkı Yanıltıcı Bilgiyi Alenen Yayma” suçu eklenmiştir. İçeriği muğlak olan ve dönemin konjonktürüne göre farklı yorumlara açık olan  bu düzenlemeyle başta gazeteciler olmak üzere tüm toplum kesimleri, yazıp çizdikleri nedeniyle bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla yargılanma tehdidi altına sokulmuştur.

Hükümet Sansür yasası ile birlikte hayata geçirdiği Dezenformasyonla Mücadele Merkezi sayesinde ise yazılı, görsel ve sosyal medyada muhalif tek bir sesin ve haberin yayınlanmasını engellemeyi hedeflenmektedir. Böylelikle rejim yargısından sonra rejim medyası oluşturmayı hedefleyen bir sisteme geçilmiş oldu.  Sonuç olarak temel hakların her gün biraz daha kısıtlandığı Türkiye’de demokrasi her gün biraz daha yok oluş noktasına yaklaşmaktadır.

Soruşturma surecinin adil ve hakkaniyete uygun olması gerekmektedir. Soruşturmanın her şeyden önce bir suç şüphesiyle başlatılması gerekir. Bu suç şüphesinin de makul dayanakları ve hukuki delilleri olmalıdır. İnsanların rutin genel sosyal veya ekonomik davranışların doğrudan bir suç soruşturmasına konu edilemez.  Soruşturmanın kanıtlara dayanması ve iyiniyetli sürdürülmesi adil yargılanma hakkının bir gereğidir.

Bu hafta Türkiye ile alakalı Twitter’da yoğun ilgi gören bir haberde FETÖ soruşturmaları kapsamında yürütülen bir soruşturmada kişinin daha önce FETÖ soruşturmasına tabi tutulan kişilerin cenaze törenine katılması ve mezar başında dua edilmesinin soruşturma konusu yapıldığı görülmektedir. Soruşturma evrakının ilgili kısmında vatandaşa mezar başında dua etmesi ve cenaze defin işlemlerine neden katıldığı sorulmaktadır.  

Görüldüğü üzere tamamen insani duygu ve düşüncelerle ve bir noktada dini inanışın da bir gereği olarak yapılan olağan ritüeller örgütsel eyleme dönüştürülmüştür. Örgütsel hiçbir niteliği olmayan bu tip sosyal ve dini hayat ritüellerinin terör soruşturmasına konu edilmesi Türkiye’de soruşturmaların esasen suç soruşturması değil cadı avına dönüştürüldüğünü ortaya koymaktadır. 

Siyasetin tamamen kontrol altına aldığı ve artık fiilen ve kanunen rejim yargısına dönüşen Türk yargısı bu hukuksuzluk örnekleriyle gerçek kimliğini ortaya koymaktadır. Bu noktada soruşturma ve kovuşturma mercilerine atanan hâkim ve savcılar bağımsız olmadıklarından bu yargı sisteminden adil kararlar ve uygulamalar beklemek mümkün değildir. Türkiye demokrasiye ve hukukun üstünlüğüne dönüş yaşamadıkça ve yargı mercileri bağımsız ve tarafsız şekilde yeniden yapılandırılmadıkça bu hukuk dışı örnekleri görmeye devam edeceğiz.

Adil yargılanma hakkının bir gereği olarak müdafi yardımından yararlanma hakkı kapsamında avukat istisnai durumlar haricinde şüpheliyle görüşebilir. Genel kural bu olmasına rağmen son zamanlarda 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 154. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında başta terör suçları olmak üzere bu fıkrada belirtilen suçlardan yapılan gözaltılarda Kanun’un emredici hükmüne aykırı uygulamalara yer verilmektedir.  Bu kapsamda bazı yerlerde 5 gün süreyle şüphelilerin avukatlılarıyla görüştürülmediği basına yansımıştır. Bu noktada birçok avukat da kendi sosyal medya hesaplarında bu yönde paylaşımlarda bulunmuştur. Uygulamanın Anayasa 36 ve CMK’nın 154. maddesine açıkça aykırı olduğu görülmektedir.

 Şöyle ki Anayasa’nın 36. maddesinde güvenceye alınan adil yargılanma hakkının verdiği güvenceler kapsamında müdafi yardımından yararlanma hakkı CMK’nın 154. maddesinde düzenlenmiştir. Maddedeki düzenleme uyarınca şüpheli vekâletname aranmaksızın müdafi ile her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir. Ancak 676 sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnamesi (OHAL KHK)  ile getirilen ikinci fıkradaki düzenleme uyarınca başta Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ile maddede belirtilen diğer istisnai suçlar bakımından gözaltındaki şüphelinin müdafi ile görüşme hakkı Cumhuriyet savcısının istemi üzerine, hâkim kararıyla 24 saat süreyle kısıtlanabilir; bu zaman zarfında ifade alınamaz.

OHAL sürecinde 668 sayılı OHAL KHK’sının 3. maddesiyle ile Cumhuriyet savcısının kararıyla 5 gün süreyle gözaltındaki şüphelinin müdafi ile görüşmesinin kısıtlanabileceği düzenlenmiş ve daha sonra 676 sayılı KHK’nın 3 ve KHK hükmünün aynen kabulüne dair 1/2/2018 tarihli ve 7070 sayılı Kanun’un  3. maddesiyle CMK’nın 154/2. maddesinde   yapılan değişiklikle kısıtlama süresi 5 günden 24 saate düşürülmüş ve bu surenin uzatılabileceğine ilişkin bir düzenlemeye de  yer verilmemiştir. Ancak adil yargılanma hakkına açıkça aykırı olan ve olağanüstü hal dönemi ile sınırlı olarak kabul edilen 667 sayılı KHK’nın 6. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendindeki hüküm OHAL bitmesine rağmen  fiilen uygulanmaya devam ettirilmektedir ve 24 saatlik kısıtlılık süresi 5 güne kadar uzatılmaktadır.

Kanunun temel hakların kısıtlanması konusunda yetki vermediği bir konuda yargı mercilerinin resen bu süreyi uzatmaları kanunilik ilkesine aykırı olacağı gibi adil yargılanma hakkının da açıkça ihlalini oluşturacaktır.

AİHM, Salduz (Salduz/Türkiye, AİHM Büyük Daire, Başvuru No: 36391/02, 27 Kasım 2008) kararında şüphelilerin kural olarak polis karakolunda müdafi ile görüşme ve müdafi yardımından yararlanma haklarının olduğuna ve bu hakkın, sadece zorunlu sebeplerin varlığı halinde kısıtlanabileceğine hükmetmiştir. Zorunlu sebeplerin neler olabileceği ve hakkın kısıtlanması prosedürü ise İbrahim ve Diğerleri davasında açıklanmıştır. (İbrahim ve Diğerleri/Birleşik Krallık, AİHM Büyük Daire, Başvuru No: 50541/08, 50571/08, 50573/08 ve 40351/09, 13 Eylül 2016)

Mahkeme zorunlu sebeplerden ne anlaşılması gerektiği ile ilgili olarak da aşağıdaki tespiti yapmıştır: Eğer bir hükümet, bir davada cana, özgürlüğe veya fiziki bütünlüğe karşı ciddi olumsuz sonuçların ortaya çıkmasını önlemek amacıyla alınması gereken acil bir ihtiyacın varlığını ikna edici bir şekilde ispatlarsa, müdafi yardımından yararlanma hakkını kısıtlamayı gerektirebilecek zorunlu sebeplerin varlığı kabul edilebilir. (Prg § 259) AİHM’ye göre, polis karakolunda şüpheliler tarafından dışarıya bilgi sızdırılması riskinden dolayı bile müdafi ile görüşme hakkı kısıtlanamaz. Mahkemenin Salduz/Türkiye ve İbrahim ve Diğerleri/Birleşik Krallık kararları, bu nedenle Avrupa genelinde müdafiden yararlanma hakkının polis karakolundaki şüpheliler tarafından kullanılması açısından bir dönüm noktası olarak değerlendirilmiştir.

Türkiye’de son dönemlerde terör soruşturmaları terör ile mücadeleden ziyade muhalif kesimi susturma ve hükümet destekçisi olmayan muhafazakâr kesimin terörize edilmesi için kullanılmaktadır. Bu sözde terör soruşturmalarında bütün hukuksuzlukların yanı sıra zorla bu soruşturmalara dahil edilen insanların en temel hakkı olan müdafi yardımından yararlanma hakkı da ellerinden alınmaktadır.

AİHM terör suçlarına ilişkin soruşturmalarda dahi minimum düzeyde bile adil yargılanma hakkından taviz verilemeyeceğini belirtmiştir. Bu bağlamda AİHM İbrahim ve Diğerleri davasında, bireylerin teröre katıldıkları yönünde haklarında oluşan şüpheden dolayı adil yargılanma hakkında taviz verilmesinin söz konusu olamayacağını ve en zorlu zamanlarda bile taraf devletlerin insan haklarına ve hukuk kurallarına bağlılıklarını ve Sözleşmenin 6. maddesinde yer alan minimum garantilere saygı göstermeleri gerektiğini vurgulamıştır.

Türkiye’de CMK’nın 154. Maddesinde yer alan yasal 24 saatlik kısıtlama bakımından “soruşturmanın selameti” gibi AİHM’nin ve kanun koyucunun amacından uzak gerekçelerle bu kısıtlamanın uygulandığı görülmektedir. Bunun ötesinde kanun koyucu sadece 24 saatlik bir kısıtlama süresi öngörmüş ve bu sürenin uzatılmasına izin veren bir düzenlemeye yer vermemiştir. Buna karşın uygulamadaki terör soruşturmalarında bu sürenin 5 güne uzatıldığı görülmektedir. Ortada şüpheliden kaynaklı cana, özgürlüğe veya fiziki bütünlüğe karşı somut hiçbir tehdit bulanmamasına karşın keyfi olarak tamamen baskı ve yıldırma amacıyla şüphelilerin avukatlarıyla görüştürülmedikleri görülmektedir. İfade alınmasa da ifade öncesi şüphelilerin baskı altında itirafçı olmaya zorlandıkları ve ön görüşme adı altında yapılan hukuka aykırı mülakatların tamamlanması için bu sürenin kullanıldığı açıktır.  Şüpheli üzerinde tam bir kontrole sahip olan ve şüpheliden bir itiraf elde etmek çabasıyla bu sureyi hukuka aykırı olarak kullanan kolluk ve soruşturma makamları tarafından sistematik olarak bu uygulamaya gidilmesi soruşturmalardaki hak ihlallerinin en iyi örneğidir. 

Sonuç olarak Devletler terör suçlarıyla mücadele ederken bile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde yer alan müdafi ile görüşme ve müdafiden yararlanma hakkı da dahil olmak üzere adil yargılanma hakkının temel güvencelerine saygılı olmaları gerekir. Terörle mücadele ederken hukukun terörizme edilmesi ve temel hakların yok edilmesi kabul edilemez. Dolayısıyla, cana, özgürlüğe veya fiziki bütünlüğe karşı somut tehlike şeklinde zorunlu sebeplerin yokluğuna rağmen müdafi ile görüşme hakkının kısıtlanması ve yine kanunun öngördüğü 24 saatlik süreye aykırı olarak 5 günlük sürenin uygulanması şüphelinin adil yargılanma hakkının ihlalidir. Ayrıca  5271 sayılı Kanun’un 24 saatlik bir sureyi açıkça düzenlemesine ve AİHM’nin müdafi ile görüşme hakkına ilişkin zorunlu sebeplerin bulunması koşuluna rağmen keyfi olarak yargı mercileri tarafından müdafi ile görüşme hakkının  kısıtlanması açıkça cezai,  hukuki ve disipliner sorumluluğu gerektirmektedir.

Government officials and public institutions consider journalism that does not support the government as a crime. The government does not give opposition journalism the right to life in order to take away the public’s right to get informed and manipulate the society as it wishes. The media, which is the most important institution of contemporary democracy and the source of the nation’s right to receive information, is being silenced  currently.

While Turkey is going to the upcoming general elections , independent media are prevented from doing their job . Thus, it is  attempted  to create an inflated media with the news imposed by the current power. Since the government knows that one of the biggest obstacles in front of winning the general election is the media, it passed the Censorship LAW in order to silence the media and the opposition voices. In addition, the government is subjecting the media and dissidents to unlawful investigations in a way that terrorizes the law.  According to the latest data from the Journalists’ Union of Turkey, 44 journalists and members of the press are currently in prison. Most recently, 9 press members from JINNEWS and Mesopotamia Agency have been  added to this number.

Censorship Law No. 7418 was noted by the Venice Commission of the Council of Europe as being unclear in content and infringing on the freedom of the press and expression. With the 29th article of the Censorship Law No. 7418, the crime of “Disseminating Misleading Information Publicly” was added to the Turkish Penal Code with article 217/A. With this regulation  whose content was ambiguous and open to different interpretations according to the conjuncture of the period, all segments of society, especially journalists have been  put under the threat of imprisonment from one to three years for what they wrote and drew.

Thanks to the Center for Combating Disinformation, which the government implemented with the Censorship Law, it is aimed to prevent the publication of a single dissenting voice and news in written, visual and social media. Thus, a system that aims to create regime media after the regime judgment has been created. As a result, democracy in Turkey, where fundamental rights are restricted more and more every day, is approaching to the point of extinction.